محمد حسن خان اعتماد السلطنه

621

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

صارم الدوله قراگوزلو و شورش كرمان ( ص 62 - ص 38 چاپ اول ) از خاندان قراگوزلو و فرماندهء فوج ملاير تويسركان و قراگوزلو بود . در 1256 محل خدمت او در كرمان بود و فضلعلى خان مزبور او را با دو فوج ملاير و تويسركان و دو عراده توپ جلوى آقا خان محلاتى فرستاد ( منتظم ناصرى ، ج 3 ص 1075 ) . بعدا ميان او و فضلعلى خان اختلاف پيش‌آمد و اين آشفتگى نتيجهء آن مخالفت است كه به اختصار در حقايق الاخبار ( ص 40 و 41 ) و مفصل‌تر از آن در رسالهء فرماندهان كرمان كه در مجلهء فرهنگ ايران‌زمين سال 1343 چاپ شده آمده است . در اين آشوب صارم الدوله غالب شد و به نهب اموال منازل بيگلربيگى فرمان داد . در 1267 مأمور بمپور شده آن حدود را نظم كلى داد و نيز قلعهء ارندكان را از تصرف محمد على خان بلوچ خارج كرده به مدد خان نامى سپرد ( منتظم ناصرى ، ج 3 ص 208 ) . در همان سال حكم به احضار او و فوج خدابنده‌لو صادر گشت ( حقايق الاخبار ، چاپ 2 ص 96 ) و به طهران رفت . در سال بعد به يك قبضه شمشير مرصع سرافراز گرديده مأمور شد كه كسرى فوج ملاير و تويسركان و قراگوزلو را بگيرد ( منتظم ناصرى ، ج 3 ص 217 ) . در 1270 متوقف در فارس و در خدمت طهماسب ميرزاى مؤيد الدوله بود و از طرف او مأمور گرفتن بندرعباس شد و طهماسب ميرزا عبد الباقى ميرزا پسر خود را نيز با او فرستاد ( حقايق الاخبار ، چاپ 2 ص 135 ) . صاحب ترجمه در ذى قعدهء 1278 درگذشت ( حقايق الاخبار ، چاپ 2 ص 390 ) . شورش يزد ( ص 62 - ص 38 چاپ اول ) چون محمد شاه درگذشت و خبر آن به يزد رسيد لوطيهاى شهر سر به شورش برداشتند و دروازه‌هاى شهر را فروگرفتند و تفنگ و ديگر سلاحهاى سربازان را از دستشان به‌در آوردند و رو به خانهء دوستعلى خان معير الممالك كه حاكم بود آوردند و چند اسب از او به غارت بردند . دوستعلى خان با آنكه عده‌اى از اعيان يزد هواخواه او بودند ، شهر را گذارد و به‌سمت طهران حركت كرد . در اين وقت هر محلهء شهر به دست سركشى افتاد و من‌جمله محمد عبد الله هم كه در محلهء گازرگاه مىنشست و مردى پهلوان و شمع فروش بود و پدرش عبد الله دهليزبان « كاروانسراى خواجه » كه مركز مهم تجار يزد بود سر به خودسرى افراشت و نخست از